मौन सम्बन्ध बिच्छेद (Silent Divorce)

हर्के तीन धर्के

हर्के भन्छ, “मैले त मुखै खोलेको थिइनँ है।” तर उसकी घरवाली त बारुद झैँ पड्किहालिन्। एकैछिनमा उफ्रेर आयो, झ्याम्म हान्यो, म त डङ्ग्रङ्ग ढलेँ। कुरो खासै ठूलो पनि थिएन। घरमा पानी कसले ल्याउने भन्ने मात्रै त हो नि।

हर्केकी श्रीमती चिच्याउँदै भनिन्,

“ए हो नि, यो घरमा सधैं तिमीले मात्रै पानी बोक्न जाने हो र? तिम्रो त्यो ल्वाँठे भाइ त लाथे भैसक्यो नि। जहिल्यै स्कुल जानु पर्छ भनेर छुट दिइरहने? आज त बिदा हो, स्कुल पनि छैन। १२ कक्षामा पढ्छ भन्छौ, तर घरको काम भने देख्दा पनि नदेखेझैँ गर्छ। तिम्रो भाइ होस् या मेरो देवर, तिम्रा बा आमाको कान्छो छोरो होस्, लाथे त लाथे नै हो नि।”

अझै नथाकी बोलिरहेकी थिइन्,

“अब बिहे गराइदियो भने अर्को साल नै बाउ बन्ने बेला आउँछ, तर घरको एउटा सिंको भाँच्न पनि दिनु छैन। तिमीहरूकै कारण हो, यत्रा लाथे सन्तान बिग्रेको। यति झिना मसिना काम त सिकाउनै पर्छ नि है।”

त्यत्तिमै पुरानो दुख पनि कोट्याइन्,

“म यो घरमा बिहे गरेर आउँदा जम्मा १७ वर्षकी थिएँ। मेरा बा आमाले के अनुहार देखेर तिमी जस्तो ग्वाङ्ग्रे बूढोसँग पठाइदिए होलान् कुन्नि! जम्दारको छोरो हो, सुति सुति खान पाउँछे भनेर ठुल्दाइ, सानो भाइ र घरका सबैले मिलेर मलाई यही बूढोको जिम्मा लगाइदिए।”

“अहिले हेर त, दिनभर बारीमा काम गरेसी आराम कैले पाउने? रातमा आराम गर्न थालेसी, बुढो बाघ झैं घुर्ने। घुर्ने पनि कस्तो ठूलो स्वर हो। टोल नै थर्किन्छ भन्या। अस्ति त पल्लो घरको नयाँ कुकुर बिचरा डराएर खाटमुनि लुकेर थरथर काँपेर बसेछ। कुकुर त झण्डै मरेन, तर मेरो निन्द्रा भने कहिले रामरी पुग्ने भएन।” भगवान शरणम्! 

उता हर्केले बोल्ने आंट पनि गरेन। लाथे भाइ, भाउजुको तातेको पारा देखेर केही नबोली तीन धर्के कट्टु लगाएर चुपचाप आफ्नो बारीमा लम्पसार चिप्लिन गए! सासु ससुराहरु ट्वाँ परेर हेरिरहे। अस्तु।

Silent Divorce

रामदाइ र सिता भाउजूको घर बाहिरबाट हेर्दा अरू सामान्य नेपाली परिवार जस्तै देखिन्थ्यो। बिहान ढोका खुल्थ्यो, साँझ बत्ती बल्थ्यो। चाडपर्वमा घर सफा हुन्थ्यो, भोजभतेरमा दुबैजना एउटै गाडीमा जान्थे। नातागोता र छिमेकीका आँखामा उनीहरू आदर्श दम्पती नै थिए। तर त्यो घरको भित्ता भित्र अर्कै कथा बाँचिरहेको थियो।

उनीहरू एउटै छानामुनि बसे पनि मन भने टाढा टाढा थिए। बिहानको चिया संगै पिउँदैनथे। बाटोमा हिंड्दा पनि अगाडि पछाडि छुट्टै। बोलचाल आवश्यकतामा सीमित थियो, त्यो पनि औपचारिक। रिस झगडा ठूलो हुँदैनथ्यो, किनकि झगडा गर्न लायक सम्बन्ध नै बाँकी थिएन। मौनता नै उनीहरूको दैनिकी बनेको थियो।

“छोरा छोरीकै कारण हो बाबु,” सिता भाउजू कहिलेकाहीँ भन्थिन्, स्वर भारी बनाउँदै। “नत्र त म कहिल्यै यति सम्झौता गरेर बस्दिनथेँ।”

रामदाइ पनि कहिलेकाहीँ मन खोल्नुहुन्थ्यो “समाज र सन्तानको नाममा बाँधिएको जीवन हो यो। बाहिरबाट हेर्दा सबैलाई हाम्रो परिवार कति सुखी लाग्छ। तर मेरो भित्रको घाउ कसैले देख्दैन र बुझ्दैन।”

सिता भाउजूको पीडा पनि कम थिएन। “मेरो जिन्दगी नरक भयो,” उनी भन्थिन्। “न त म पत्नी जस्तो महसुस गर्छु, न त ऊ श्रीमान् जस्तो। एउटै घरमा बस्नु मात्र विवाह होइन रहेछ।”

"हामीले जीवन जिएको हैन कर्तव्य पालन गरेको मात्रै हो।" भन्छन रामदाई।

कसैले ठूलो धोका दिएको पनि थिएन, न त कानुनी रूपमा अलग भएका थिए। तर वर्षौंको उपेक्षा, सम्मानको अभाव, नसुन्ने बानी र साना साना चोटहरूले उनीहरूको सम्बन्धलाई भित्रैबाट मारेको थियो।

छोरा छोरी स्कूलबाट फर्किंदा उनीहरू फेरि अभिभावकको भूमिका निभाउँथे। आमाबुबा मुस्कुराउँथे, सँगै बसेर खाना खान्थे। तर त्यो मुस्कान नाटक थियो, त्यो संगै बसाइ बाध्यता। बच्चाहरूले पनि बिस्तारै बुझ्न थालेका थिए, घरमा शान्ति त छ तर आत्मीयता छैन। यही अवस्थालाई आजकल “Silent Divorce” भनिँदो रहेछ। 

कानुनी कागजमा सम्बन्ध बाँकी भए पनि मन, भावना र आत्माबाट सम्बन्ध टुटिसकेको अवस्था। समाजको डर, सन्तानको भविष्य र प्रतिष्ठाका कारण धेरै दम्पती यस्तै मौन सम्बन्ध बोकेर बाँचिरहेका छन्।

एक दिन, छोराले बुवालाई सोध्यो, “बुबा, तपाईं र आमा किन सँगै हाँस्नु हुँदैन?” त्यो प्रश्नले रामदाइलाई गहिरो चोट दियो। उनले पहिलोपटक महसुस गरे, मौनता पनि हिंसा हुने रहेछ।

त्यसपछि उनीहरूले कुरा गर्ने प्रयास गरे। दोष थोपर्ने होइन, सुन्ने प्रयास। सिता भाउजूले सम्मान खोजेकी थिइन्, रामदाइले पनि बुझि दिन खोजेका थिए। सबै समस्या तुरुन्त समाधान भएनन्, तर संवाद सुरु भयो।

यो कथाको अन्त्यमा उनीहरू पूर्ण रूपमा मिल्न सके वा सकेनन्, भन्ने पाठक बर्गमा नै निहित रहनेछ। तर एउटा सन्देश स्पष्ट छ। सम्बन्ध टिकाउन समाज वा बाध्यता भन्दा पनि एकाअर्काप्रति सम्मान, सुन्ने धैर्य र मानवीय संवेदना अनिवार्य हुन्छ। नत्र एउटै घरभित्र पनि मानिसहरू एक्लै र सम्बन्धहरू मौन रूपमा मृत बांचिरहेका हुन सक्छन्। "Silent Divorce" त्यही मौन मृत्युको नाम हो। अस्तु।

दाने दाने पे लिखता है खाने वालोंका नाम (God writes the names of the eaters on every grain)

ठुल्दादा आज अलि गडबड मुडमा थिए। बिहान आँखा खुल्दा घडीले नै जिस्काएजस्तो गर्‍यो। “आज त ढिलो भइसक्यो” भन्ने संकेत दिँदै। भान्सातिर हेरे, चुलो चिसै। हिजो किनेर ल्याएको सामान खोजे, सामानले पनि आज बिदा लिएको जस्तो। अन्ततः ठुल्दादाले गहिरो सास फेरे, “ल, आज त कर्ममै लेखिएको रहेछ, नास्ता नखानु” भन्दै अफिसतिर लागे।

अफिस पुगेको पाँच मिनेट पनि नबित्दै सेक्रेटरीले अनुहार हेरेरै नाडी छामिन्।

“सर, आज बिहान ब्रेकफास्ट गरेर आउनु भएन कि क्या हो?”

ठुल्दादा झस्किए। मनमनै, “ए, यो त ज्योतिषी हो कि के हो?” अनुहारमा अलि नक्कली मुस्कान झुण्ड्याएर भने,

“त्यस्तो त हैन।”

तर झूट बोल्न पनि आत्मबल चाहिँदो रहेछ। आवाजमा ओज थिएन। सेक्रेटरीले तुरुन्तै भनिन्।

“हैन सर, आज तपाईंको मुख त निन्याउरो छ नि। म त आज बिहान खान नभ्याएर क्यान्टिनमै खाने सोच्दै छु। सर पनि आउनु हुन्छ कि भनेर सोधेको।”

अब ठुल्दादाले कुरा लुकाउन सकेनन्।

“खासै खान मन नभएर नखाई आएको,” भारी मनले बोले।

अनि तुरुन्तै थपे, “तिमी जाँदै गर, म पनि अलिकति काम सकेर आउँछु।”

वास्तविकता त के थियो भने, मन नलागेर होइन, आज समय र सामान दुबैले धोका दिएका थिए। ठुल्दादालाई यस्तो अनुभव नयाँ चाहिँ थिएन। चियाको तल तल लागेको बेलामा चिया सकिन्छ, नुहाउन खोज्दा पानी सकिन्छ, साबुन सकिन्छ, मोबाइल चार्ज गर्न खोज्दा चार्जर नै हराउँछ। तर आज भने मन अलि चिस्सै भयो। “सायद पूर्वजन्मको कर्म होला,” भनेर आफैंलाई सम्झाए।

अन्ततः सेक्रेटरीसँगै क्यान्टिनमा बसेर नास्ता खाए। खाना स्वादिलो थियो कि संगत मिठो थियो, छुट्याउनै सकेनन्।

त्यही बेला ठुल्दादालाई पुरानो भनाइ याद आयो, “दाने दाने पे लिखता है खाने वालोंका नाम।” आज त्यो नाम सेक्रेटरी संग नै खानुपर्ने लिस्टमा परेछ। अस्तु!

गुनासोको पोका (The Conplaint Bag)

संधै क्याईं क्याईं! क्याईं क्याईं ! गर्ने ​माइजुको गुनासो, ब्याट्री सकिन लागेको घण्टी जस्तै थियो, सधैँ बजिरहने, तर घरका परिवारका सदस्यहरुलाई भने बानी परिसकेपछि कसैले नसुन्ने। छु मतलब! "यस घरमा मेरो कुरा सुन्ने कोहि छैन," उहाँ भन्नुहुन्थ्यो। "सबैलाई खाना पकाइदिने, खुवाउने जिम्मा मेरो, कर्तब्य मेरो, तर मलाई 'खायौ कि नाइँ' भनेर सोध्ने कोही छैनन्। मतलबी जमात!"

​मामालाई यो कुराले च्वास्स, घोच्यो। आखिर, उहाँ पनि त "मतलबी जमात" भित्रै पर्नुहुन्थ्यो। बिहानीको लामो ध्यान र योगाभ्यास सकिएपछी, एका बिहानै, मामाले एउटा क्रान्तिकारी कदम चाल्नुभयो।

​"ए सुनिता!" मामाले भान्साकोठाको ढोकामा टाउको छिराउनुभयो, "आज तिमीले बिहान नास्ता खायौ कि नाइँ?"

​माइजुले चुल्होमा कुकर बसाल्दै हुनुहुन्थ्यो। मामाको प्रश्न सुनेर उहाँ एक सेकेन्डका लागि चुप्प बस्नु भयो, मानौं कुनै अचम्म हुने र छ की क्या हो भनेर गम्नु भयो। कर्के नजरले मामालाई हेर्नु भयो |

​"ओहो, आज त सूर्य पश्चिमबाट उदाएछ कि क्या हो?" माइजुले कुकर चुल्होमा राखेर दुवै हात कम्मरमा अड्याउनुभयो। "तिमीहरूले पकाएर दिन्छ र खाम्ला भनेको भए त, म कता पुगिसक्थें होला! कति हाई सन्चो हुन्थ्यो होला| अहिले सम्म, कहिले एक पटक पकाएर दिएका छौ? मैले नपकाई खानै नहुने तिमीहरूलाई, साँच्चै मेरो याद आएको हो र?" उहाँको आवाजमा वर्षौंको गुनासोको भण्डार थियो जुन एकैचोटि ढ्याम्म बाँध फुटे झैं फुट्यो।

​मामा तीन कदम पछि हट्नुभयो, माइजुको शब्द बाणको प्रहारबाट जोगिन।

​"हेर सुनिता," मामाले स्पष्टीकरण दिंदै हात हल्लाउनुभयो, "मैले तिमीलाई पकाएर खुवाम्ला भनेर सोधेकै हैन, तिमीले सधैं गुनासो गरिराख्छ्यौ, 'कसैले सोध्दैनन्' भनेर। त्यसैले, मैले आज 'सोधेको' मात्रै हो। तिम्रो मन राखी दिन खोजेको मात्रै हो| खाना नै पकाएर दिम्ला भनेर त, सोचेको पनि छैन, है ! मैले पकाउन थालें भने मेरो काम कसले गरिदिन्छ नि अफिसमा ?"

​माइजु एकछिन अक्क न बक्क हुनुभयो। मामाले गुनासोको मूल कारणलाई हैन, केवल गुनासोको प्रक्रियालाई मात्रै  सम्बोधन गरेकोमा उहाँलाई अचम्म पनि लाग्यो।

​"मलाई सोध्नुभन्दा राम्रो त, दुई चार चम्चा चिनी हालेर चिया बनाइदिए हुने नि!" माइजुले हताश हुँदै भन्नुभयो।

​"अँहँ! सोध्ने काम सकियो," मामाले छड्के मुस्कान दिनुभयो। "अब तिम्रो 'कोही सोध्दैनन्' भन्ने गुनासोको कोटा सकियो, होला हगी? ल म हिँडे।" भनेर खुरुक्क निस्कनु भयो | अनि भन्नु भयो, वाक न प्वाक, तीन माना क्वाप! यस्तालाई गुनासो के गर्ने? अस्तु |

"एक्लोपनाको घर"

शहरको भीडभाडभित्र एउटा सानो घर छ, जसमा बाँचिरहेका छन् केही थाकेका अनुहारहरू र अधुरा सपनाहरू। त्यो घरमा बस्ने मानिसहरूका कथा आ-आफ्नै छन्, तर पीडा एउटै।

घरको जेठो मान्छे, कान नसुन्ने बुबा, बिहान बिहान साथीको स्वास्थ्यको चिन्तामा डुब्छन्। आफ्नै शरीर थाकिसकेको छ, औषधि खानु पर्ने समय बिर्सन्छन्, तर साथीको लागि चिन्ता गर्दै फोन मिलाउँछन्। अनि भन्छन् , मेरो साथीसँग अब कोही छैन, छोराछोरीहरू सबै विदेशतिर दौडेका छन्। पैसा पठाउँछन्, तर माया पठाउँदैनन्। त्यसैले मैले हेर्न जानु परेको छ। 

त्यस घरकी आमा अझै पनि अस्पतालभन्दा झारफुकको भरमा बाँचिरहेकी छन्। औषधिको नाम भन्दा “झांक्री बाजेको मन्त्रले ठीक हुन्छ” भन्छिन्। उनको विश्वास पुरानो समयमै अड्किएको छ।

त्यो घरको मुख्य ढोकाबाट भित्र पस्दा खेरि एकजना थकित मान्छे देखिन्छ। दैनिक श्रमको गन्धमा भिजेको, त्यो मान्छे बिहानदेखि बेलुकीसम्म पसिना बगाएर घर फर्किन्छ। हातमा झोला नभए उसलाई घरमा स्वागत होइन, हप्कीदप्की मिल्छ। “सारा दिन के गरेर आयो कुन्नी? फर्किंदा यस्सो तरकारी सरकारी बोकेर आएर के बिग्रन्छ र?” भन्दै श्रीमतीको कर्कस आवाज घन्किन्छ।

उ उसकै घरको सबैभन्दा बढी जिम्मेवार बोक्ने मान्छे हो, तर उही घरमा उ नै सबैभन्दा एक्लो हुन्छ। एकोहोरो काम गर्दै गर्छ, बोल्दैन, सुन्छ मात्र। नुहाउने बेलामा टंकीमा पानी सकिन्छ, खाने बेलामा थालमा खाना कम पर्छ। उसका लागि “फुर्सद” भन्ने शब्द मानौँ शब्दकोशमा मात्र बाँकी छ।

तर जब उ निद्रामा जान्छ, मनमा एउटै प्रश्न बजिरहन्छ,

“घर भरी मान्छे भएर पनि किन सबै फरक व्यबहारमा चलेका छन्?

किन सबैको आत्मा बिस्तारै मरेजस्तो लाग्छ?”

र बिहान फेरि ऊ उठ्छ, उही जीवन दोहोर्याउन, एक मान्छे भएर, तर मेसिनझैँ। अस्तु।

अभागी बुढा

कालुको दिनचर्या सधैं एकनासको थियो। बिहान उठ्नेबित्तिकै गोठमा गाईवस्तुलाई दाना दिन्थ्यो, त्यसपछि तीन धाराबाट घरको लागि पानी भर्ने उसको मुख्य काम हुन्थ्यो। खानपिन सकेर दिउँसो घाँस र दाउराको जोहो गर्न जंगलतिर लाग्थ्यो। 

साँझमा डोकोभरि घाँस र सुकेका दाउरा लिएर फर्किएपछि बेलुकीको खाना पकाउन चुल्होमा दाउरा मिलाउँथ्यो। घरपरिवारको लागि उसले मरिहत्ते गर्थ्यो, तर उसलाई भने पानी पिउन मन लाग्दा जगमा पानी हुन्नथ्यो, भोक लाग्दा थालमा खानेकुरा हुन्नथ्यो। ऊ आफूलाई सधैँ अभागी ठान्थ्यो। घरमा कसैलाई पनि उसको महत्त्व याद थिएन।

​एकदिन अचानक कालुलाई मुटुको व्यथाले समात्यो र केही घण्टामै देहत्याग गर्‍यो।

​लाश उठाउने बेला भयो। घरपरिवारका सदस्यहरूले अन्तिम श्रद्धाका लागि उनको मुखमा जल हाल्न खोजे। तर, घरभरि कतै पानीको थोपा पनि भेटिएन। जग र गाग्री सबै रित्ता थिए।

​त्यसपछि मात्र सबैले बल्ल भेउ पाए, "बिचरा बाले नै घरभरि पानीको बन्दोबस्त गर्नुहुँदो रहेछ। आज बालाई मृत्युपछि जल चढाउने बेलामा घरमा एक थोपो पानी छैन रहेछ।"

​घरका एक सदस्यले बोले, "बाले पूर्वजन्ममा धेरै पाप गर्नुभएको रहेछ, हाम्रा बा ले। यस्तो छ कर्मको फल। लौ हेर, मृत्युपश्चात् पनि उहाँले पानीको व्यवस्था आफैले नगरेकाले जल चढाउन पाइएन।"

​यो मार्मिक घटनाले हामी सबैलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ, घरको काम कुनै एक व्यक्तिको मात्र जिम्मेवारी होइन। घरको हरेक काममा सबैले मिलेर हात बटाउनु पर्छ र एकअर्काको श्रमको कदर गर्नुपर्छ। कसैको महत्त्व उसले यो संसार छोडेर गएपछि मात्र थाहा पाउनु ठूलो भूल हो। समय छँदै हरेक सदस्यको योगदानको सम्मान गरौं र जिम्मेवारी बाँडौं, ताकि कसैले पनि कालुले जस्तो नियति भोग्न नपरोस्। अस्तु!

धर्मात्मा बजै

​छाँयादेवी बजैको बोली त सर्पको टोकाइभन्दा पनि कडा। मन्दिरमा गएर ठूलठूला दान गर्छिन्, हर हप्ता सत्संगमा गएर 'जय माता दि' भन्छिन्। तर छाँयादेवी बजैको दिनचर्या भने बिहान उठ्ने बित्तिकै गाउँका मान्छेको कुरा काटेर मात्र सुरु हुन्छ। 'यसको यस्तो, उसको उस्तो' भन्दै नुन, तेल, खुर्सानी सबै हालेर कुरा नबनाएसम्म उहाँलाई खाना नै नपच्ने!

​घर परिवारको कुरा के गर्नु? उनको यो 'मिठो' बानीले गर्दा छोराछोरी, बुहारी सबैले वाक्क भएर घर छोडे। विचरा श्रीमान पनि कति दिन सहनु, बुढो भए पनि शान्तिको खोजीमा एक्लै बस्न थाले। बजै भने बाहिरबाट 'म कति धर्मात्मा!' भनेर गाउँभरि फुर्किन्छिन्, तर घरभित्रको सन्नाटाले उनको दिमागमा कत्ति पनि घोचेको छैन।

​कसैले हिम्मत गरेर "बजै, अलि बोली सुधार्नुस् न" भन्यो भने आम्मामा! उल्टै 'तँ को होस मलाई सिकाउने?' भन्दै यस्तो गाली गर्छिन् कि राम-राम! सम्झाउने मान्छेको मुखै रातो हुने गरी टालिदिने। त्यसैले आजकाल गाउँलेहरू बजैलाई देख्नेबित्तिकै बाटो फेर्छन्। कोही पनि उनीसँग बात मार्न चाहँदैनन्।

​"हे भगवान्, यी बजैको बुद्धि कहिले फर्किने होला?" भनेर गाउँलेहरू भगवानलाई गुहार्छन्।

​यी बजैलाई सम्झाउनु भनेको साँढेको अगाडि बाँसुरी बजाउनु जस्तै हो। तर एउटा उपाय छ भन्दै गाउंलेहरु मिलेर यसो गरे कसो होला भनेर सल्लाह गरे।

'जस्तालाई त्यस्तै' थेरापी: अब गाउँका कसैले पनि बजैको कुरा नसुन्ने। उहाँले कसैको कुरा काट्न थाल्नेबित्तिकै सबैले मुख बिगारेर हिँड्ने वा उल्टै उहाँकै बानी 'दान र बोलीको भिन्नता' माथि ब्यङ्ग्य गर्ने। जस्तै: "आहा! बजै, तपाईंको बोली त सत्संगको प्रसाद जस्तै मीठो छ! आज कसको कुराको भोग लगाउनुभयो?" यसरी उनलाई लाजले छुनुपर्छ।

​मन्दिरमा पर्चा टांस्ने: सबैले देख्ने गरी मन्दिरको भित्तामा वा सत्संग हुने ठाउँमा ठूलो अक्षरमा लेखेर टाँसिदिने: "जसको बोली मीठो छैन, उसको दान र धर्म केवल देखावटी हो।" सायद, धर्मको डरले उनलाई चेत आउँछ कि!

​अन्त्यमा, छांयादेबी बजैको बुद्धि कहिले फर्कला? कमेन्टमा लेख्नु होला है। अस्तु।

कालेको मनगढन्ते तनाव

शनिबारको दिन, सुन्दरीजलको पदयात्राको उकालो बाटोमा हिँड्दै गर्दा कालेको अनुहारमा गुनासोको भारी देखियो। उस्ले आफ्नो भारी मनका कुरा संगै हिंड्ने साथीलाई बताउने बिचार गर्‍यो र भन्यो, “रामु, म तंलाई मेरा मनका कुरा भन्छु, अनर्थ नलगा है! मलाई त अहिले कोही कसैले वास्ता ब्यास्ता नै गर्दैन जस्तो लाग्छ। यार! अस्ति मामा आइपुग्नु भयो हगि! ‘सन्चै छ?’ भनेर पनि सोधेनन्। आजकाल मेरी प्यारी साली ले पनि फोन समेत गर्दिनन्, पहिले त समय समयमा के छ भेना? भनेर कुरा गरिरहन्थिन। अनि त्यो च्या पसलको साहुजीले त अनुहारै नहेरी चिया दिन्छ, यार! हुंदा हुंदा त्यो दूध बेच्ने केटीले पनि ‘दाइ’ भनेर सम्बोधन गर्न छोडी सकि भन्या! त्यस्तै त्यो मन्दिर अगाडि तरकारी बेच्ने च्याखुरीले त अस्ति बाटोमा नमस्ते धरी गरेन।” यस्तो कुरा मैले पहिले याद गर्दिन थिएं। अहिले मनमा आउँछ।

रामु हाँस्यो, “अरे काले, तैंले त मनमा भाँडाकुँडाको पसल जस्तै मनगढन्ते पसल खोलेछस् जस्तो छ। मान्छेले नमस्ते नगरेकोमा तं यस्तो चिन्ता गर्छस्? तं को होस्, गाउँको प्रधान मन्त्री हो?”

काले अझ गम्भीर, “तर यस्ता कुरा मनमा अड्किएपछि राति निद्रा पनि आउँदैन। सबैले बेवास्ता गरेको जस्तो लाग्छ।” क्यार्ने?

रामुले काँध थप्थपाउंदै भन्यो, “काले, यो त तेरो मनको खेला हो। अरुले के गरे, के भने भनेर अल्झिनु हुन्न, नत अल्झेर बस्नु पर्छ। तं आफ्नै सुरमा आफ्नै काममा मन लगाएर काम गर्न यार! अनि दुनियाँको पछि लागेर उस्ले यो गरे हुन्छ, तेस्ले त्यो किन गरेन? भनेर संसारको ठेक्का लिएर हिंडेर हुन्छ? यो सब छाडी दे, अनि सबै कुरा सामान्य लाग्छ। अरुले नमस्ते नगरेर दुःखी हुनु भनेको मानसिक तनाब बोक्नु हो, किन बोक्छस् हं!” थुक्क! 

काले केही बेर मौन रह्यो, अनि हाँस्यो, “हैन नि, तेरो कुरा सुन्दा लाग्यो, म त आफ्नै दिमागको हाटबजारमा अनावश्यक कुरा किनबेच गर्दैछु, कि क्या हो?”

त्यो हाईकिंगबाट फर्केर आउँदा कालेले रामुलाई भन्यो, “हो यार! तैंले भनेको कुरो ठिक लाग्यो, अब देखि म अरुले के गर्‍यो, गरेन भनेर होइन, म आफैंले के गर्न सक्छु भनेर सोच्ने र काम गर्ने गर्छु।”

वास्तवमा मनगढन्ते कुराले मन बिगार्छ रैछ। बेकारमा अरुले वास्ता गरेनन् भनेर दिमाग खराब गरेर बसेछ। आफ्नो मूल्य आफैले बुझ्ने हो, सकारात्मक सोच राख्ने र आफ्नो काममा आफैले ध्यान दिने हो, आर्काको कुरा सुनेर वा अन्दाज लगाएर मनमा कुरा खेलाएर बस्ने हैन। अनि मात्रै मानसिक तनावबाट उम्कन सकिन्छ। यहि नै असली उपाय हो। अस्तु।

सासुमा

नमस्कार म्याडम! अस्ति तपाइँको सासुमा भेटेको थिएँ।

म्याडम: अनि मेरो कुरो काट्यो कि काटेन नि!

किन र कुरा कटुवा हो र तपाईंको सासुमा?

म्याडम: त्यसो त होइन, तर जो भेट्यो उसलाई मेरो कुरो काटेर हैरान पार्नु हुन्छ क्या! खास गरि मेरा आफन्त र चिनाजानेकालाई।

तर मलाई भने ठ्याक्कै उल्टो सुनाउनु भो नि!

म्याडम: के भन्नु भो र!

के भन्नु नि, दुई दुई जना छोराछोरी हुर्काउंदै, घर धन्दा गर्ने मेरी बुहारीलाई फुर्काउन हुन्न भनेर मैले गाली गरे जस्तो गर्छु। बुझ्दैनन्! अनि म संग च्याठिन्छे।

म्याडम: अनि हाम्रो सासुमा च्याठ्ठिने कुरो गर्नु भएन त!

किन नभन्नु नि! म पनि कराउने बेलामा आँखा देख्दिन, मुख सम्हाल्न पनि सक्दिन, जे मनमा आयो, फ्याट्ट बोल्दिहाल्छु, अनि मनमा घोच्यो भन्छे मेरी बुहारी! अस्तु।

रिस

आज घरमा दाजु-भाउजूको बिहानैदेखि नोकझोंक चलेको रहेछ। मान्छे न हो, मलाई दाजु- भाउजूको झगडा तगडा हुन्छ भनेर बिरालाको चालामा भान्साको ढोकाबाट यस्सो चिहाएर हेर्दै थिएं, भाउजूको आँखा त आम्मामा आगो जस्तै, बोलाइ त क्या खत्रा, अहिले नै खाउंला जस्तो, झ्याप्पै झपार्दी हाल्ने! दाजु पनि चुप लाग्ने मान्छे कहाँ हुनु त, उनले पनि दुईचार शब्द तेस्र्याएछन्। त्यसपछि गाउँमा हुने मेलाको झैँ घमासान वाकयुद्ध सुरु भो।

म त "बिरालो झैँ बिस्तारै भित्र पसुँ कि" भन्ने सोच्दै थिएँ, एक्कासी भाउजूले दाजुको खाना खाने प्लेटै समातेर "स्वाईंट्ट" गर्दै फ्याँकिदिनु भयो। त्यो प्लेट त झण्डै मेरो टाउको निर आयो। धन्नै मैले ढोका समाएर शरीर टाउको बटारेर छलें। आँखै अगाडिबाट त्यो प्लेट उडन तस्तरी उडेको झैं देख्दा त थरर भएँ।

प्लेट उडेर सीधै छिमेकीको पर्खालमा "ढयाम्म" गर्दै ठोक्कियो। प्लेटको आवाजै सुन्दा पनि लाग्थ्यो, मानौँ मान्छे नै पछारिएको हो कि जस्तो। छिमेकी आमा त आँगनबाटै चिहाउँदै, "आम्मामा! के भयो नि यो?" भनेर कराउनुभयो। मैले नदेखे जस्तो गरि ताप कसें।

दाजु र भाउजू भने अझै रोकिएनन्। भाउजूको हातमा त अरु भाँडा नपरोस् भनेर दाजु चुप लागेझैँ देखिए। म भने मनमनै सोचें, मेरो पनि बुढीसंग यस्तो भयो भने पहिले नै ताप कस्छु, यी बुढाबुढीको जस्तो रिसको झोंकमा आफ्नै प्लेट चैं छिमेकीको घर सम्म पुग्ने  गरि फ्यांक्दिन। रिसको झोंकमा आफ्नै अगाडि भाँडा उड्छ, मन त के न उड्ला?

त्यसै बेला बुबाले भनेको कुरा सम्झिएँ, "घरको आगो छिमेकीलाई देखिन्न तर धुवाँ चाहिँ सबैतिर पुग्छ।" यो घटना देखेपछि त त्यो भनाइ झन् पक्का लाग्यो। अस्तु।

अण्डाको फण्डा (Egg Story)

छोरीले अण्डा पकाउन लाको बेलामा जान्ने भएर जेठोले "आज मैले माइक्रोवेभमा अण्डा पकाएर खान्छु" भन्यो। माइक्रोवेभमा अण्डा पकाएर मीठो गरि खाएको युट्युबमा भिडियो हेरेजस्तो गरी खाने रहरले जेठोले एउटा सेरामिक्सको कपमा अलिकति पानी राख्यो, एक बिर्को भिनेगर राख्यो दुइटा अण्डा प्वाक्क फुटालेर कपमा राख्यो, एउटा कांटा चम्चाले अण्डाको पंहेलो डल्लोलाई झ्वांस्स झोस्यो अनि मुखमा स्वादको अनुमान लगाउंदै माइक्रोवेब चलायो। 

घ्वाइंइं करायो। एक मिनेटमा युट्युबेले पाकेको देखाएको थियो। जेठोले यस्सो हेर्‍यो, छेउ टुप्पो केही पत्तो पाएन, पानी पनि तातेको थिएन। अनि आर्को एक मिनेट थिच्यो, फेरि पनि चाईंचुईं केही गरेन। झोंक चले पछि दुई मिनेट थिचिदियो अनि एक कप च्या खांदैथ्यो, माइक्रोवेब भ्वांङग करायो। 

ओइ के भो? भनेर यस्सो हेर्दा त अण्डा सबै पड्केर माइक्रोवेब भरी छताछुल्ल! त्यै बेलां बुढी ठ्याक्कै आईपुगी, "के भो? भनेर चिच्याई।"

जेठो "लाजले भुटुक्क हुँदै, केही भा छैन, अण्डा पड्केछ। आजकल बम पड्किन छाडेकोले अण्डा पड्केको होला।" बुढी "अनि कसरी पड्कियो नि?" 

जेठो "दुइटा अण्डा लेराउ त अनि कसरी पड्केको भनेर फेरि पडकाएर देखाम्ला।" 

आज अण्डा पकाउनु अगाडि "तंलाई आज माइक्रोवेबमा पकाएर खाम्ला" भनेको थिएं। अण्डाले "मलाई पकाउन अण्डाको पंहेलो भागमा प्वाल पार्नु पर्छ अनि पड्किंदैन" भनेको त थ्यो। अण्डाको कुरो के सुन्ने? भनेर वास्ता ब्यास्ता नगरीकन पकाएको त रिसले अण्डा पड्केको रैछ।

बुढी "ए रात्तै! अब तिम्रो अण्डाले कुरा पनि गर्न थालेको रैछ त हगि !" जेठो "मेरो अण्डा होइन बुढी, कुखुरीको अण्डा हो, क्या! हत्तेरिका!"

युटुबको देखासिखी गर्दा अण्डा खाने रहर आज झ्वाम भो। अस्तु। 

मालिरामको गमला

मालिराम फुलबारीको गमलामा उम्रिएका फुलहरूसँग बोल्न रमाउँथ्यो। उसको दिनचर्या बिहान उठेपछि र बेलुकी कामबाट फर्किसकेपछि फुलहरूसँग कुराकानी गर्दै, तिनलाई पानी हाल्दै र स्याहारसुसार गर्दै रमाइलोका साथ चलिरहेको थियो। ती फुलहरु उसको जीवनको अंश बनेका थिए। जति नै दु:खद दिन आए पनि, गमलाका ती बिरुवाले उसलाई शान्ति र ऊर्जा दिन्थे।

तर, त्यो एकदिन—जसलाई मालिरामले कहिल्यै बिर्सन सकेन। हावाहुरीले ती गमलालाई उडाएर सखाप पारिदियो। फुलका कोमल पातहरु च्यातिएर आकाशतिर उडिरहेका थिए, माटोको सहितका बिरुवाहरु झरेर जरा र माटो छुट्टीएर बिलाउंदै थियो र हेर्दाहेर्दै हरायो, र केही बिरुवाहरु गमलाहरुसंगै आफ्नै आँखा अगाडि ध्वस्त भए। त्यो देखेर मालिरामको मन खिन्न भयो।

त्यसपछिका दिनहरुमा मालिरामले बोल्न छाड्यो। ऊ आफ्नो घरको कुनामा बसेर चुपचाप फुलबारीको यादमा आँसु खसाल्थ्यो। ‘ती फुलहरुले कति दु:ख पाएका होलान्,’ उसको मनमा लगातार प्रश्नहरू उर्लन्थे। केही फुलहरु पानीको अभावमा सुक्दै होलान्, केही नयाँ माटो पाएका भए बांचेका होलान्, र केही त जरा नै गुमाएर मरेका होलान् भन्ने सोचेर उसको मन चसक्क हुन्थ्यो।

उसले केही गमलाको भाँचिएको टुक्रा भेट्टाउन सफल भएकोले आफ्नो कोठामा राखेको थियो। त्यसलाई हेर्दै उसले कल्पना गर्थ्यो—‘यदि ती फुलहरु ठाउँमा पुगेका भए, मल जल पाएर फेरि मुस्काएका भए, म पनि फेरि खुशी हुन सक्थेँ होला। तर, होइन, उनीहरुको अवस्थाले मलाई दु:ख लागिरहेछ।’ भन्दै एकोहोरो भएर बसिरहे।

एक दिन, कोठाको झ्यालमा बसेर आँसु पुछ्दै मालिरामले फुसफुसायो, “फुलहरूलाई म बिर्सन सक्दिन। उनीहरुको दु:ख मेरो मनको कथाहरु सुन्ने हरेक कोपिलाहरु चिरकालसम्म बसिरहनेछ।” त्यसपछि ऊ आफ्नो कोठामा अँध्यारोलाई साथी बनाएर दिन बिताउन थाल्यो। बाहिरको संसारले उसको मौनतालाई बुझ्न सकेन।

मालिरामको मनको फुलबारी अब फेरि हराभरा हुन धेरै समय लाग्ने भएछ। मनो चिकित्सकले मालिरामका परिवारलाई सुनायो। बिचरा मालिराम फुलबारी हेर्दाहेर्दै मानसिक तनावग्रस्त भएका रहेछन् । अस्तु।